Bài giảng Luyện từ và câu Lớp 4 - Bài: Dấu hai chấm - Trường Tiểu học Bình Phước A

 Luyện từ và câu - Trang 22
 DẤUDẤU HAIHAI CHẤMCHẤM Câu tục ngữ: “Ở hiền gặp lành”
 khuyên chúng ta điều gì?
Khuyên chúng ta sống hiền lành, nhân hậu, vì sống 
như vậy sẽ gặp những điều tốt lành, may mắn. Luyện từ và câu
 DẤUDẤU HAIHAI CHẤMCHẤM
I. Nhận xét
 Trong các câu văn, câu thơ sau đây, dấu hai chấm 
có tác dụng gì? a)Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một 
sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho 
nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn 
toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, 
ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi 
phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc 
đời của Người.
 (Theo Trường Chinh) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, 
là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai 
cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. Nguyện vọng đó chi phối mọi ý 
nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người.
 (Theo Trường Chinh)
 ? Phần đằng sau dấu hai chấm có ý nghĩa gì ?
 A. Không có ý nghĩa gì.
 B. Lời nói của chủ tịch Hồ Chí Minh.
 C. Liệt kê những nguyện vọng của chủ tịch Hồ Chí Minh.
 D. Phần thừa ra trong câu. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói :: “ “ Tôi chỉ có một sự ham muốn, 
ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân 
ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai 
cũng được học hành.” Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và 
hành động trong suốt cuộc đời của Người.
 (Theo Trường Chinh)
 Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của 
 nhân vật, dùng phối hợp với dấu ngoặc kép. b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò : 
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây. 
 Tô Hoài b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò : 
 - Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây. 
 Tô Hoài 
 Lời nói của Nhà Trò
 Câu được trích phía sau dấu hai 
? chấm mang ý nghĩa gì? 
 Lời nói của Dế Mèn b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò : 
 - Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây. 
 Tô Hoài 
 Dấu hai chấm: báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của 
nhân vật, dùng phối hợp với dấu gạch đầu dòng. c) Bà thương không muốn bán 
 Bèn thả vào trong chum.
 Rồi bà lại đi làm 
 Đến khi về thấy lạ :
 Sân nhà sao sạch quá 
 Đàn lợn đã được ăn 
 Cơm nước nấu tinh tươm
 Vườn rau tươi sạch cỏ.
 Phan Thị Thanh Nhàn ? Đằng sau dấu hai chấm là phần 
c) Bà thương không muốn bán liệt kê những điều lạ gì diễn ra trong 
 Bèn thả vào trong chum. nhà bà cụ?
 Rồi bà lại đi làm 1. Bà lại đi làm.
 Đến khi về thấy lạ : 2. Cơm nước tinh tươm.
 Sân nhà sao sạch quá 3. Sân nhà sạch.
 Đàn lợn đã được ăn 
 Cơm nước nấu tinh tươm 4. Con ốc được thả vào chum.
 Vườn rau tươi sạch cỏ. 5. Vườn rau sạch cỏ.
 Phan Thị Thanh Nhàn 
 6. Đàn lợn được ăn.
 7. Bà thương ốc không bán. c) Bà thương không muốn bán 
 Bèn thả vào trong chum.
 Dấu hai chấm:báo hiệu 
 Rồi bà lại đi làm 
 Đến khi về thấy lạlạ :: bộ phận đứng sau là lời 
 Sân nhà sao sạch quá 
 giải thích cho bộ phận 
 Đàn lợn đã được ăn 
 Cơm nước nấu tinh tươm đứng trước.
 Vườn rau tươi sạch cỏ.
 Phan Thị Thanh Nhàn a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có 
một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là 
 - Dấu hai chấm cho biết phần sau là lời 
làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân 
 nói của Bác Hồ (ở đây dấu hai chấm 
ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng 
 được dùng phối hợp với dấu ngoặc kép).
có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”. 
...
 - Dấu hai chấm cho biết câu sau là lời nói 
b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò: 
 của Dế Mèn (ở đây dấu hai chấm phối 
- Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi đây. 
 hợp với dấu gạch đầu dòng).
c) .
 Đến khi về thấy lạ:
 - Dấu hai chấm cho biết bộ phận đi sau là 
 Sân nhà sao sạch quá 
 lời giải thích những điều kì lạ mà bà cụ 
 Đàn lợn đã được ăn 
 thấy khi về nhà.
 Cơm nước nấu tinh tươm
 Vườn rau tươi sạch cỏ. Báo hiệu bộ phận Báo hiệu bộ phận Báo hiệu bộ phận đứng 
 Tác dụng của đứng sau là lời giải đứng sau là lời nói sau là lời nói của nhân 
 dấu hai chấm thích cho bộ phận của nhân vật, (dùng vật, (dùng phối hợp với 
 đứng trước. phối hợp với dấu dấu gạch đầu dòng)
Câu dấu hai chấm ngoặc kép)
 a) Chủ tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ x
 có một sự ham muốn, ham muốn tột 
 bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn 
 độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, 
 đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai 
 cũng được học hành”. ...
 x
 b) Tôi xoè cả hai càng ra, bảo Nhà Trò: 
 - Em đừng sợ. Hãy trở về cùng với tôi x
 đây. 
 c) Bà thương không muốn bán 
 Bèn thả vào trong chum.
 Rồi bà lại đi làm 
 Đến khi về thấy lạ :
 Sân nhà sao sạch quá II. Ghi nhớ
 1. Dấu hai chấm báo hiệu bộ phận câu 
 đứng sau nó là lời nói của một nhân vật 
 hoặc lời giải thích cho bộ phận đứng 
 trước.
 2. Khi báo hiệu lời nói của nhân vật, dấu 
 hai chấm được dùng phối hợp với dấu 
 ngoặc kép hay dấu gạch đầu dòng. III. Luyện tập
Trong các câu sau, mỗi dấ u hai chấ m có tác duṇ g gì?
a) Tôi thở dài : 
 - Còn đứ a bị điểm không, nó tả thế nào?
 - Nó không tả, không viết gì hết. Nó nôp̣ giấ y trắ ng 
cho cô. Hôm trả bài, cô giâṇ lắ m. Cô hỏi : “Sao trò 
không chiụ làm bài?”
 Theo Nguyễn Quang Sáng Tôi thở dài : 
 - Còn đứ a bị điểm không, nó tả thế nào?
 Tác dụng của dấu hai chấm: 
 Báo hiệu bộ phận đứng sau là lời nói của nhân vật 
 “tôi” (phối hợp với dấu gạch đầu dòng) - Nó không tả, không viết gì hết. Nó nôp̣ giấy trắng cho cô. Hôm 
trả bài, cô giâṇ lắm. Cô hỏi : “Sao trò không chiụ làm bài?”
 Tác dụng của dấu hai chấm: 
 Báo hiệu bộ phận đứng sau là câu hỏi của cô giáo 
 (phối hợp với dấu ngoặc kép) III. Luyện tập
Trong các câu sau, mỗi dấ u hai chấ m có tác duṇ g gì?
b) Dướ i tầm cánh chú bây giờ là lũy tre xanh rì rào trong 
gió, là bờ ao vớ i những khóm khoai nướ c rung rinh. Rồi 
những cảnh tuyêṭ đep̣ của đất nướ c hiêṇ ra : đồng vớ i 
những đàn trâu thung thăng găṃ cỏ; dòng sông vớ i những 
đoàn thuyền ngươc̣ xuôi.
 Theo Nguyêñ Thế Hôị