Rèn kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 6, lớp 7 qua một số trò chơi trong giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc tại trường THCS Đồng Vương
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Rèn kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 6, lớp 7 qua một số trò chơi trong giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc tại trường THCS Đồng Vương, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn hãy click vào nút TẢi VỀ
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP 1. Tên giải pháp “Rèn kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 6, lớp 7 qua một số trò chơi trong giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc tại trường THCS Đồng Vương” 2. Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc dùng thử Giải pháp được áp dụng từ năm học 2019 - 2020 đến nay 3. Các thông tin cần bảo mật: không 4. Mô tả các giải pháp cũ thường làm Thông qua thực tiễn, tôi nhận thấy phương pháp giảng dạy môn Âm nhạc của giáo viên vẫn thiên về phương pháp dạy học truyền thống, khô khan và cứng nhắc. Nhìn chung tình hình giảng dạy bộ môn Âm nhạc còn nhiều bất cập. Giáo viên âm nhạc chưa có nhiều đổi mới trong các phương pháo giảng dạy. Các hình thức tổ chức dạy học được sử dụng chưa phong phú nên dễ gây nhàm chán cho người học. Phương tiện trực quan trong mỗi tiết dạy âm nhạc còn ít ỏi và việc sử dụng cũng chưa linh hoạt. Ngoài ra việc áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy tập đọc nhạc còn chưa có hiệu quả. Đàn giai điệu quá nhiều hoặc giáo viên đọc mẫu bài Tập đọc nhạc trước khi học sinh tập đọc, làm giảm tính tích cực của học sinh, các em không có động lực để giải mã và khám phá giai điệu. Bên cạnh đó còn tồn tại rất nhiều hạn chế trong quá trình giảng dạy như: + Xác định không đúng trọng tâm, luyện tập cao độ hoặc tiết tấu quá lâu. Chỉ thực hiện theo các bước (giới thiệu bài Tập đọc nhạc, tìm hiểu bài, nghe mẫu, luyện tập cao độ, luyện tập tiết tấu, tập hát từng câu, đọc hoàn chỉnh bài, củng cố kiểm tra) trong khoảng 10 phút, nếu kéo dài hơn có thể không đủ thời gian để đọc từng câu đồng thời làm giảm hứng thú học của học sinh. + Căn cứ vào lời ca để chia câu nhạc, căn cứ vào lời để gõ đệm (ví dụ yêu cầu học sinh gõ đệm theo tiết tấu lời ca). + Để học sinh ghi tên nốt vào bài Tập đọc nhạc. + Bắt nhịp cho học sinh đọc nhạc ở một giọng (khi bắt nhịp không dùng đàn), sau đó đệm đàn ở một giọng khác. 5. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp Âm nhạc là ngôn ngữ nghệ thuật âm thanh, mang đặc trưng của nghệ thuật biểu hiện, là ngôn ngữ biểu cảm, tình cảm. Nhiều nhà nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục học đã khẳng định vị trí và vai trò của âm nhạc trong đời sống xã hội, đặc biệt là đối với việc nâng cao nhận thức, phát triên nhân cách con người. Nghệ thuật âm nhạc ngoài khả năng đem lại niềm vui, sự sảng khoái và nguồn nghị lực cho con người trong cuộc sống còn có tác dụng thức tỉnh tình cảm của họ qua những cung bậc hết sức tinh tế. Sức mạnh cảm hoá của âm nhạc tiến bộ, lành mạnh sẽ giúp con người vươn tới một nhân cách toàn vẹn. Vì lẽ đó, môn học Âm nhạc đã được ngành giáo dục đưa vào chương trình giảng dạy trong các trường phổ thông. Môn học Âm nhạc trong trường THCS không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc, những diễn viên, những nhạc sĩ, ca sĩ mà chính là qua môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em góp phần cùng với các môn học khác thực hiện mục tiêu giáo dục. Đặc biệt là giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường phổ thông, là một trong bốn mặt giáo dục quan trọng nhất: đức, trí, thể, mĩ. Cái đẹp trong nghệ thuật âm nhạc xuất phát từ tác phẩm, từ nghệ thuật trình diễn tạo nên những hình tượng âm nhạc có tác dụng truyền cảm mạnh mẽ làm rung động lòng người, hướng con người tới cái chân, thiện, mĩ... Giờ học âm nhạc trong chương trình giáo dục phổ thông mới phải là giờ học nghệ thuật hấp dẫn với phương châm: Học vui – vui học. Vận dụng phương pháp tích hợp trong giảng dạy. Phát triển tai nghe và sự nhạy cảm về âm nhạc, tạo ra được cảm xúc cho học sinh, giúp các em nâng cao năng lực cảm thụ âm nhạc, đồng thời phải tăng cường các hoạt động âm nhạc giúp học sinh: xem, nghe, tự thể hiện và bình luận đánh giá. Từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện: “Đức – Trí – Thể - Mỹ” và các kỹ năng các kỷ năng cơ bản, hình thành nhân cách con người Việt Nam. Với phương châm “Học vui - Vui học”, chương trình Âm nhạc ở trường THCS có nhiều nội dung đa dạng, phong phú với các phân môn như: Học hát, Nhạc lí– tập đọc nhạc và Âm nhạc thường thức, qua đó mang lại cho các em nhiều niềm vui và sự hứng thú đối với môn học. Riêng đối với phân môn tập đọc nhạc, là một phân môn hết sức quan trọng bởi nó là một bước đánh đấu sự phát triển và khả năng nghe nhạc, nâng cao nhạc cảm, bởi vậy giáo viên cần cho học 2 sinh biết rằng: tập đọc nhạc không phải như “tập đọc chữ”, tập đọc nhạc sẽ không thể đọc “như nói” mà phải đọc “như hát”. Tập đọc nhạc chính là cho các em làm quen với chữ “nhạc”. Dạy tập đọc nhạc ở trường THCS chỉ nhằm bước đầu tập luyện “giải mã” các kí hiệu ghi chép nhạc và học các bài tập đọc nhạc để cho các em có ý thức hát đúng cao độ, trường độ, nhịp điệu, làm quen với các loại hình tiết tấu...để giúp HS hát lời ca chính xác hơn. Qua những bài tập đọc nhạc đồng thời cũng giáo dục nhạc cảm và giúp các em phát huy khả năng sáng tạo Âm nhạc của mình. Trong chương trình dạy học bậc THCS, phân môn TĐN không thể đạt được mục tiêu như ở trường Âm nhạc chuyên nghiệp là “đọc thông, viết thạo” bản nhạc, vì thời lượng học quá ít và đối tượng học sinh là đại trà. Đối với phân môn này, giáo viên cần cho học sinh biết rằng: Tập đọc nhạc không phải như “Tập đọc chữ”, tập đọc nhạc sẽ không thể đọc “như nói” mà phải đọc “như hát”. Tập đọc nhạc chính là cho các em làm quen với chữ “nhạc”. Dạy TĐN ở trường THCS với mục tiêu bước đầu tập luyện “giải mã” các ký hiệu ghi chép nhạc và học các bài TĐN để cho các em có ý thức hát 1 đúng cao độ, trường độ, nhịp điệu, từ đó giúp học sinh hát lời ca chính xác hơn. Với mục đích và yêu cầu đó giáo dục văn hoá Âm nhạc ở trường THCS, chúng ta phải tổ chức như thế nào để cho các em tiếp thu nhanh và nhẹ nhàng bài đọc nhạc, nắm được kỹ năng đọc nhạc kết hợp với gõ phách để từ đó tạo nên sự hứng thú, sự yêu thích đối với môn học. Đặc biệt là đối với học sinh lớp 6, lớp 7, các em còn rất bỡ ngỡ và cũng dễ dàng uốn nắn, hình thành kỹ năng ngay từ đầu cho các em là rất quan trọng. Đó là vấn đề mà tôi luôn luôn suy nghĩ khi thực hiện giáo án lên lớp và trong thực tế, bản thân luôn tự tìm tòi, rút kinh nghiệm để nhằm tìm cho mình một phương pháp tối ưu trong hoạt động giảng dạy. Tôi nhận thấy đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại khó khăn trong việc đọc nhạc. Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng, để một bài tập đọc nhạc học sinh đọc tốt cao độ, trường độ và thực hiện tốt các ký hiệu âm nhạc của bài, thì người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn phù hợp, đơn giản nhưng lại dễ hiểu và mang lại hiệu quả nhất. Ngoài ra, người giáo viên cần tổ chức tiết học một cách hợp lý, tạo hứng thú để các em thích thú mỗi khi được học bài TĐN mới. Đối với các em lớp 6, việc đọc nhạc đem lại cho các em năng lực cảm thụ âm nhạc tốt hơn, đồng thời giúp các em nắm vững nhạc lý cơ bản làm nền tảng để học tập môn Âm nhạc. Hơn nữa, cùng với khả năng của học sinh và phương pháp dạy học mới: Học sinh chuyển từ thụ động sang chủ động, tích cực, sáng tạo ... tôi nhận thấy trình độ âm nhạc phổ thông của các em dần được nâng cao rõ rệt. 3 Đó là vấn đề mà tôi luôn luôn suy nghĩ khi thực hiên giáo án lên lớp và trong thực tế giảng dạy, bản thân luôn cố gắng học hỏi, tìm tòi, rút kinh nghiệm để nhằm tìm cho mình một phương pháp tối ưu trong hoạt động giảng dạy tập đọc nhạc. Trên cơ sở đó, tôi xin mạnh dạn trình bày giải pháp: “Rèn kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 6, lớp 7 qua một số trò chơi trong giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc tại trường THCS Đồng Vương” 6. Mục đích của giải pháp: Xuất phát từ mục tiêu chung của bộ môn âm nhạc ở trường Trung học cơ sở, là giáo viên trực tiếp giảng dạy cần phải xác định tốt những nhiệm vụ của mình. Xây dựng và phát triển năng lực âm nhạc của học sinh thông qua việc Học hát; Nhạc lý- Tập đọc nhạc; Âm nhạc thường thức được thể hiện trong sách giáo khoa (SGK). Ở đây cụ thể là phân môn TĐN. Mỗi người đều có một phương pháp khác nhau, riêng bản thân tôi thấy cần lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường hoạt động, tăng cường thực hành để hướng các em cảm thụ bài, khám phá bài và thực hiện được các bài nhạc, từ đó phát triển tình cảm, đạo đức và trí tuệ. Trong bài thuyết trình này tôi muốn nêu ra một số giải pháp dạy TĐN hiệu quả nhất để phát huy tính sáng tạo của HS, cụ thể là thông qua các trò chơi âm nhạc được áp dụng một cách linh hoạt và sáng tạo. Nhằm khích lệ học sinh lớp 6, lớp 7 mạnh dạn, hăng hái tham gia vào hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu. Nhằm cung cấp cho giáo viên âm nhạc một phương pháp luận cho việc dạy học phân môn Tập đọc nhạc ở lớp 6, lớp 7 nói riêng và THCS nói chung. 7. Nội dung 7.1. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến “Rèn kỹ năng Tập đọc nhạc cho học sinh lớp 6, lớp 7 qua một số trò chơi trong giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc tại trường THCS Đồng Vương” 7.1.1. Nội dung * Cơ sở lí luận: - Căn cứ vào nhiệm vụ, yêu cầu của bộ môn. - Căn cứ vào nội dung chương trình sách giáo khoa. 4 - Căn cứ vào chương trình giảm tải của Bộ giáo dục. Chương trình Giáo dục phổ thông quy định: “Âm nhạc là một môn văn hóa bắt buộc. Tất cả học sinh đều được học để có một trình độ văn hóa Âm nhạc phổ thông trong nền học vấn chung ở Tiểu học và Trung học cơ sở. Với học sinh THCS môn Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho HS nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho HS theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhân cách con người mới. Tuy nhiên Âm nhạc trong nhà trường THCS với tư cách là một môn học có mức độ nhất định về mục đích và nội dung, song mục đích của việc dạy và học môn Âm nhạc trong nhà trường phổ thông là giáo dục văn hóa âm nhạc cho HS, nhằm trang bị cho các em những kiến thức sơ giản các kỹ năng nhằm tạo điều kiện cho khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật Âm nhạc, khơi dậy ở các em những khả năng sáng tạo trong hoạt động Âm nhạc, củng cố thêm về tình cảm đạo đức, về niềm tin thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu âm nhạc. “Phương châm giáo dục phát huy tính tích cực chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng cho người học tính tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”- Luật giáo dục năm 2005 (điều 5) đã quy định. Muốn cho học sinh, nhất là học sinh THCS có những tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo có năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên thì đòi hỏi người giáo viên phải có một phương pháp dạy học đạt hiệu quả cao trong từng bài và từng tiết dạy đối với các môn học nói chung và môn Âm nhạc nói riêng. * Cơ sở thực tiễn Qua nhiều năm giảng dạy môn Âm nhạc ở trường THCS, tôi nhận thấy một số học sinh còn xem môn học Âm nhạc là môn phụ nên các em chưa thực sự hứng thú với môn học, tạo nên sự khô khan cứng nhắc trong môn học. Kĩ năng nhận thức phân môn Tập đọc nhạc của một số bộ phận học sinh còn yếu dẫn đến kết quả học tập chưa cao. Để nắm bắt tình hình học hát của học sinh THCS tôi đã theo dõi quá trình học của các em và thấy chất lượng còn rất thấp, phần lớn các em vẫn chưa cảm thụ hết môn nghệ thuật này. Qua trao đổi với học sinh tôi thấy hầu hết các em rất thích học nhạc, học hát nhưng lại thấy khó đọc sao đúng nhạc, đúng cao độ, đọc có truyền cảm...nên đa phần các em học các tiết học và đọc nhạc, hát theo giáo 5 viên một cách gượng gạo chán nản vì vậy mà sau mỗi giờ học là các em quên ngay bài hát và không bao giờ đọc lại nữa Ngay từ đầu năm học 2019 – 2020, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng học các bài tập đọc nhạc của các em khối 6, 7 và đi sâu nghiên cứu thực nghiệm ở lớp khối 6, khối 7 tại trường làm đối chứng. * Kết quả khảo sát Giỏi Khá TB Yếu Thái độ Khối Sĩ Không Lớp số SL % SL % SL % SL % Thích thích 6 51 8 15,7 12 23,5 18 35,3 13 25,5 42 9 7 62 12 19,4 18 29,0 26 41,9 6 9,7 54 8 Xuất phát từ thực tế trên, đặc biệt là hiện nay là đổi mới phương pháp dạy học, học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức, giáo viên là người hướng dẫn điều khiển, việc tạo hứng thú học tập phần Tập đọc nhạc cho các em đóng vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả chất lượng dạy học. Từ trước tới nay trong văn hóa dân gian và hiện đại, trò chơi vừa là nhu cầu lớn của con người, vừa là phương tiện giáo dục hấp dẫn và hiệu quả. Vì thế những ai biết tổ chức trò chơi trong tiết học là người đó biết cụ thể hóa phương châm “học mà chơi, chơi mà học”. Đặc biệt trò chơi còn là chất xúc tác, keo kết dính vô hình giúp HS luôn tự tin mạnh dạn nhanh chóng hòa đồng và dễ cởi mở đoàn kết. Ý chí tinh thần đồng đội cũng được rèn luyện qua trò chơi, đồng thời trò chơi còn thúc đẩy phát triển sự năng động sáng tạo của từng cá thể. Bằng kinh nghiệm hơn 15 năm giảng dạy âm nhạc tại trường THCS, tôi thấy trong các phân môn của môn học Âm nhạc THCS các em đa số kỹ năng Tập đọc nhạc là kém nhất. Băn khoăn và trăn trở bao năm bản thân tôi đã tìm tòi, học hỏi và tự sáng tạo một số trò chơi để áp dụng vào tiết dạy tập đọc nhạc. Đến nay, tại trường THCS Đồng Vương, khả năng đọc Tập đọc nhạc của các em khá tốt, các em tích cực, chủ động hơn, thậm chí rất sáng tạo trong tiết học Tập đọc nhạc. 7.1.2. Các bước tiến hành thực hiện giải pháp: Bước 1: - Hệ thống lại toàn bộ nội dung TĐN trong chương trình âm nhạc THCS 6 - Đánh giá chung tình hình học tập môn học TĐN của học sinh THCS nói chung và học sinh trường THCS Đông Lỗ nói riêng. - Tìm tòi và vận dụng sáng tạo các trò chơi âm nhạc, hướng dẫn cụ thể áp dụng cho từng tiết học TĐN khác nhau mà học sinh có thể dễ dàng vận dụng để bồi dưỡng thêm kỹ năng TĐN. - Truyền tải được toàn bộ vấn đề đã nghiên cứu đến với đối tượng học sinh. Học sinh phải lĩnh hội được hết tất cả và vận dụng phát huy một cách chủ động, sáng tạo. Bước 2: Trước tiên ta cùng tổng hợp lại nội dung Âm nhạc cơ bản: Lớp TT Nội dung Dạng bài 6 7 8 9 1 Bài hát thiếu nhi √ √ √ √ 2 Học hát Dân ca Việt Nam √ √ √ √ 3 Bài hát nước ngoài √ √ √ √ 4 Giới thiệu nhạc cụ √ √ √ √ 5 Nghe nhạc √ √ √ √ 6 Đời sống âm nhạc √ √ √ √ Âm nhạc 7 thường Hình thức và thể loại √ √ √ √ thức 8 Danh nhân âm nhạc √ √ √ √ 10 Các loại nhịp thông dụng √ √ 11 Lí thuyết âm nhạc cơ bản √ √ √ √ 12 Giọng Đô trưởng √ √ √ √ Tập đọc 13 Giọng La thứ √ √ √ nhạc 14 Tập đọc nhạc dịch giọng √ √ 7 Cụ thể với phân môn Tập đọc nhạc: Mỗi học kỳ, HS học 4-5 bài TĐN viết ở giọng Đô trưởng (lớp 6, 7, 8, 9) hoặc La thứ (lớp 7, 8, 9), các bài TĐN viết ở các loại nhịp khác nhau và có thể dùng nhịp lấy đà. Về cao độ, âm vực bài TĐN trong phạm vi quãng 11. Bước 3. Xây dựng nguyên tắc lựa chọn trò chơi. - Trò chơi có vai trò quan trọng trong việc giáo dục cảm nhận âm nhạc cho học sinh THCS. Song muốn phát huy được vai trò giáo dục này, cần tuân theo những nguyên tắc nhất định trong việc lựa chọn trò chơi, trò chơi được lựa chọn cần phải: - Đảm bảo tính giáo dục, tính nghệ thuật, phù hợp với việc giáo dục học sinh cảm nhận âm nhạc. - Đảm bảo tính hấp dẫn với học sinh, thu hút được nhiều học sinh tham gia, tạo được không khí vui vẻ sôi nổi trong giờ học. - Đảm bảo phù hợp với trình độ và năng lực của học sinh lứa tuổi 11-15. - Đảm bảo phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của lớp học. Bước 4. Xây dựng nguyên tắc tổ chức trò chơi * Nguyên tắc 1: - Đảm bảo cho học sinh hiểu rõ yêu cầu nội dung và cách thức tổ chức trò chơi. - Nội dung trò chơi phải cho học sinh biết cần làm gì và cách tổ chức trò chơi, từ đó học sinh sẽ thực hiện trò chơi đúng hướng với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt động phù hợp. * Nguyên tắc 2: - Đảm bảo tổ chức trò chơi không gò ép, giúp các em tham gia tự nhiên, thoải mái mà không gò ép, mang tính giáo dục nghệ thuật cao. Thông qua trò chơi học sinh phát triển được kỹ năng nghe- đọc Tập đọc nhạc. * Nguyên tắc 3: - Đảm bảo các trò chơi đưa ra trong tiết dạy TĐN phải linh hoạt, hợp lí cả về nội dung lẫn hình thức. Vừa đảm bảo được nội dung của chương trình học mà vừa đảm bảo thời gian dạy. Trò chơi ở đây là trò chơi tôi đã chắt lọc và sáng tạo mà các em vừa chơi vừa bắt buộc các em phải hoạt động vận dụng tai nghe, kiến thức nhạc lý, kỹ năng đọc nhạc 8 * Nguyên tắc 4: - Đảm bảo tổ chức trò chơi với tinh thần “Thi đua đồng đội”. - Trong các trò chơi Âm nhạc kể trên có những trò chơi cá nhân tham gia, nhưng có những trò chơi mang tính thi đua đồng đội. Trong khi tổ chức cho học sinh chơi những trò chơi có tổ chức đồng đội giáo viên cần quan tâm đến yếu tố "thi đua" có chuẩn và thang đánh giá thành tích chung của đồng đội. Nhờ vậy, kích thích được tính tích cực phấn đấu của mỗi học sinh vì thành tích bản thân và vì thành tích của đồng đội. Qua đó, vun đắp cho các em ý thức đồng đội, tình bạn thân ái. - Những nguyên tắc trên liên quan mật thiết với nhau, hỗ trợ cho nhau trong việc tổ chức trò chơi trong phân môn TĐN, để đạt được kết quả giáo dục như mong muốn. Vì vậy, trước khi chơi, giáo viên cần phải giải thích rõ ràng và đầy đủ những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện. Nếu không thì các em sẽ tiến hành trò chơi một cách vô ý thức, tùy tiện và sẽ không thu được kết quả. Bước 5. Thiết kế một số trò chơi sử dụng trong phân môn Tập đọc nhạc nhằm bồi dưỡng kỹ năng đọc nhạc cho học sinh: 1.1. Trò chơi “Bàn tay vàng” a. Giới thiệu trò chơi: Các em đã được làm quen từ bậc học tiểu học về quy tắc bàn tay: 5 dòng- 4 khe 9 Ở đây, ngay từ đầu vào học lớp 6, tôi đã hướng dẫn các em chơi trò “Bàn tay vàng”. Chỉ sau một vài tiết làm quen các em đã nhìn rất nhanh 9 nốt nhạc và hầu như không bao giờ quên vị trí của 9 nốt nhạc đã học. Tôi cho các em hát bài hát sau: Nốt nhạc trên dòng: Xòe bàn tay ta được khuông nhạc đàn Mi dòng thứ nhất Dòng nhì nốt son Xi xi xi dòng 3 khắc ghi Rê và Fa trên dòng 4, 5 Nốt nhạc trên khe: Fa - La- Đô- Mi 4 nốt trong khe Nhớ mãi nghe em Nhớ mãi không quên Fa khe đầu La khe 2 Đô khe 3 Và Mi khe tư. 10 b.Cách áp dụng trò chơi vào bài dạy: - Đây là trò chơi nên áp dụng linh hoạt trong các tiết dạy TĐN ngay đầu năm của các khối lớp. Vì đây là trò chơi mang tính nhận biết nhanh các nốt nhạc, giúp các em nhớ tên nốt nhạc ngay từ đầu cấp, trò chơi tuy đơn giản nhưng mang lại lợi ích rất to lớn đối với việc học TĐN của các em xuyên suốt thời kỳ 4 lớp 6, 7, 8, 9. - Đối với trò chơi này, giáo viên có thể cho các em chơi bắt đầu từ tiết học TĐN đầu tiên, giáo viên chỉ nên đưa ra trò chơi trong thời gian 5 phút đầu bài TĐN ở phần đọc gam với vai trò chỉ là người giới thiệu, làm sao gây được sự hứng thú cho các em, khiến các em tò mò mong muốn được học cả bài nhạc. - Giáo viên tiếp tục áp dụng chò trơi “Bàn tay vàng” ở các giờ tập đọc nhạc. Đối với trò chơi này không nhất thiết phải áp dụng riêng cho tiết học cụ thể nào vì tác dụng của trò chơi là để các em nắm rõ nhìn nhanh và đọc nhanh tất cả các nốt nhạc trên khuông nhạc (không tính những nốt nhạc nằm trên dòng kẻ phụ). Tôi đã thực hiện đến tiết thứ 2, tức là sau khi học bài TĐN số 2 xong, sau 5 phút là học sinh có thể ghi nhớ và đọc chuẩn tên nốt của bài nhạc. Sau đó cứ mỗi một tiết học TĐN chúng ta nên cho HS hát trước khi tìm hiểu cao độ của bài TĐN. Nên kiên trì và chỉ đến tiết thứ 3 thì đến 100% HS ở lớp có thể nhận biết toàn bộ 9 nốt nhạc thường gặp trên khuông nhạc (trên 5 dòng và 4 khe). Qua đó kỹ năng đọc tên nốt nhạc của các em tốt hơn lên rất nhiều, giúp các em tự tin và hứng thú hơn với tiết học TĐN ngay từ đầu cấp. Điều này rất quan trọng đối với việc học TĐN của các em trong suốt 4 năm cấp 2. - Khi các em đã thuộc hết thì chúng ta nên sáng tạo những trò chơi nhỏ biến thể từ trò chơi “Bàn tay vàng” ví dụ: + Nhìn tay đoán nhanh nốt nhạc. (Trò chơi này có thể giữa cô với học sinh, giữa học sinh với học sinh, nhóm học sinh với nhau ) + Nhìn nốt nhanh chép nốt nhanh: Giáo viên chia lớp làm 3 nhóm, mỗi nhóm khoảng 10 học sinh. Giáo viên xòe tay chỉ nốt nhạc trên bàn tay mình, 3 học sinh nhìn nhanh rồi chép ngay vào bản nhạc. Cuối cùng nhóm nào nhanh nhất, đúng nhất dành chiến thắng... c. Hiệu quả từ trò chơi: “Bàn tay vàng” - Học sinh ghi nhớ được toàn bộ 9 nốt nhạc một cách nhanh chóng và nhớ lâu nhất. 11 - Khi đã ghi nhớ được rồi thì các em sẽ không còn sợ những bài TĐN nữa mà hào hứng khám phá bài. - Trò chơi rèn được kỹ năng nhìn nốt nhạc nhanh cho các em, giúp kỹ năng đọc nhạc tiến bộ hơn. - Tạo ra sự thích thú, vui vẻ, khiến những tiết học TĐN trở nên nhẹ nhàng và dễ dàng hơn. 1.2. Trò chơi: “Đi tìm ẩn số” a, Giới thiệu trò chơi: Học sinh sẽ phải điền lại những nốt nhạc còn thiếu trong bản nhạc TĐN vừa học qua trò chơi này. Đây là cách luyện tập rất tốt bài TĐN khi các em vừa học xong bài. Các em sẽ phải ghi nhớ cao độ và trường độ của nốt nhạc, vị trí của nốt nhạc trên bản nhạc để điền vào bản nhạc cho đúng, đủ. b, Cách áp dụng trò chơi vào bài dạy: - Giáo viên chuẩn bị: Chép bài Tập đọc nhạc thiếu một số nốt (từ 5 đến 8 nốt bất kỳ vào bảng phụ). - Giáo viên phổ biến luật chơi: + Chia lớp thành 2 nhóm học sinh, lần lượt từng học sinh của mỗi nhóm lên bảng điền nốt nhạc còn thiếu của bài TĐN giáo viên đã chuẩn bị sẵn (Hình thức: Tiếp sức, mỗi học sinh của mỗi nhóm chỉ được điền một nốt nhạc, hai bảng phụ treo hai góc lớp để tránh học sinh nhìn nhau) + Dưới lớp học sinh gấp hết sách vở vào cặp và “La” theo giai điệu bài TĐN cùng với tiếng đàn. - Thời gian: Trong khoảng thời gian bằng 3 lần đàn bài Tập đọc nhạc, học sinh phải tìm được và điền vào những nốt nhạc thiếu. - Người chơi: Học sinh trong lớp. - Kết quả: Nhóm nào xong trước và chính xác nhất sẽ chiến thắng - Trò chơi này áp dụng với hầu hết các bài Tập đọc nhạc trong sách giáo khoa Âm nhạc lớp 6, 7, 8, 9. * Ví dụ minh họa cho bài TĐN số 6 lóp 7: 12 Từ bản nhạc hoàn chỉnh, giáo viên in ra 2 bản nhạc khác nhau và đều bị khuyết di một số nốt nhạc: (Ở bản nhạc này bị khuyết đi 6 nốt nhạc) 13 Giáo viên chọn ra 2 đội, mỗi đội 6 bạn tương ứng với 6 nốt nhạc bị khuyết. Khi nhạc bài TĐN vang lên các thành viên của 2 đội lần lượt chạy lên điền thật nhanh nốt nhạc bị khuyết lên bản nhạc của đội mình. Đội nào nhanh hơn và điền chính xác hơn đội đó sẽ thắng. c. Hiệu quả từ trò chơi - Qua trò chơi này rèn luyện cho các em trí nhớ âm nhạc tốt, phản xạ nhanh hơn. Đồng thời tạo cho các em tinh thần tập thể, tạo sự thích thú, sảng khoái sau mỗi tiết học. 1.3. Trò chơi: “Thiên tài ghi nhớ”: a. Giới thiệu trò chơi: - Đây là trò chơi các em phải vận dụng kiến thức, trí nhớ về bài TĐN đã học. - Mục đích của trò chơi này là giúp học sinh củng cố, nâng cao kiến thức về vị trí của nốt nhạc trên khuông nhạc. - Giúp học sinh ghi nhớ bài TĐN một cách chi tiết và khoa học, biết viết một bản nhạc chuẩn. Tạo tiền đề vững chắc, bổ trợ cho cho các phân môn khác của môn Âm nhạc. - Chúng ta có thể áp dụng trò chơi này: + Ngay sau phần bài TĐN mới: Thì chỉ nên cho học sinh chơi gắn nốt nhạc trên 1 câu nhạc của bài TĐN vừa học + Phần ôn tập TĐN: Có thể cho học sinh gắn nốt nhạc một vài câu hoặc cả bài TĐN. b. Cách áp dụng trò chơi vào bài dạy: - Giáo viên có thể chia lớp thành 2, 3 nhóm. Mỗi nhóm cử 1 bạn nhanh nhẹn làm trưởng nhóm để lên gắn nốt nhạc. - Trên bảng giáo viên kẻ sẵn khuông nhạc đã chia vạch nhịp (3nhóm thì có 3 khuông nhạc). - Giáo viên đưa ra yêu cầu: Gắn những nốt nhạc của bài TĐN bất kỳ chúng ta vừa học, và phát cho học sinh những nốt nhạc (hình nốt) có gắn sẵn nam châm. 14 - Các nhóm sẽ có vài phút thảo luận và sắp xếp sẵn nốt nhạc (hình nốt). Khi thời gian thi đua bắt đầu các nhóm trưởng lên bảng gắn các nốt nhạc (hình nốt) theo thứ tự đúng cao độ, đúng tiết tấu. - Hết thời gian nhóm nào gắn thành 1 bản nhạc hoàn chỉnh là nhóm đó dành chiến thắng. * Lưu ý: Phần nhận xét của giáo viên nên chú ý cách thể hiện nốt nhạc trên khuông nhạc của các em như để nốt nhạc ở giữa dòng hay giữa khe, phải đặt nốt nhạc ngay ngắn không nghiêng ngả, đặc biệt đuôi nốt nhạc từ dòng thứ 3 trở lên thì quay xuống và ngược lại- đây là lỗi các em hay mắc phải khi tôi cho các em thực hiện trò chơi này. c. Hiệu quả từ trò chơi: Đây là trò chơi củng cố bài học rất hữu ích, vì: + Củng cố lại kiến thức về vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc. + Ôn lại kiến thức cũ về bài học TĐN đã học. + Tạo phản xạ nhanh nhạy cho học sinh để phân biệt và nhận biết vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc. 1.4. Trò chơi “Đối đáp tiết tấu” a. Giới thiệu trò chơi: - Tiết tấu trong một bài TĐN luôn là vấn đề không đơn giản đối với giáo viên dạy và học sinh. Các em hay vỗ sai tiết tấu, thậm chí tay vỗ linh tinh khi đọc TĐN. - Tất cả nguyên nhân trên phần lớn là do học sinh ít được rèn luyện cách vỗ tiết tấu, hoặc các em thấy nhàm chán, không hứng thú luyện tập khi giáo viên dạy vỗ tiết tấu. - Trăn trở từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu tìm tòi áp dụng các phương pháp dạy học để khiến việc học TĐN trở nên dễ dàng nhất đối với các em. Và nếu người giáo viên tổ chức tốt trò chơi “Đối đáp tiết tấu” trong giờ học TĐN, thì chắc chắn kỹ năng vỗ tiết tấu của các em sẽ tiến bộ lên nhiều qua đó giúp bồi dưỡng kỹ năng TĐN cho các em. - Đây là trò chơi giúp củng cố kỹ năng đọc tiết tấu, thể hiện bằng cách vỗ tiết tấu, rồi lắng nghe, phát hiện tiết tấu của học sinh. - Từ một bài TĐN, các em có thể thể hiện lại bất kỳ tiết tấu của câu nhạc nào đó bằng cách vỗ tay và đọc lại câu TĐN ấy. 15 b. Cách áp dụng trò chơi vào bài dạy: - Luật chơi: + Trò chơi này thi đua giữa 2 nhóm trong lớp với nhau: + Nhóm A: vố tiết tấu 1, 2 lần của một câu nào đó bất kỳ trong bài TĐN. + Nhóm B: Sau 5 giây đội B lắng nghe và phát hiện đó là câu nào trong bài TĐN và phải đọc câu nhạc đó lên. + Nếu chiến thắng đội B lại có quyền đố lại đội A tương tự vậy. Nếu sai sẽ mất quyền chơi, đội A lại có quyền đố đội B. + Hết các câu trong bài TĐN quy định đội nào đúng nhiều câu sẽ là đội chiến thắng. - Trò chơi “Đối đáp tiết tấu” có thể áp dụng với tất cả các bài TĐN trong các lớp 6, 7, 8, 9. - Đối với trò chơi này giáo viên nên sử dụng trong tiết ôn tập TĐN. Vì yêu cầu của trò chơi là các em phải đọc được thuần thục bài TĐN, nhớ tiết tấu và cao độ của bài TĐN đó để làm sao phản ứng thật nhanh trong trò chơi này. * Từ trò chơi vỗ tiết tấu này, giáo viên có thể thực hiện những trò chơi tương tự như: + Thi gõ tiết tấu (Giáo viên đưa ra mẫu tiết tấu xem bạn nào gõ nhanh và đúng nhất). + Thi phân biệt hình nốt: (Giáo viên in những tấm flashcard thật sinh động để giúp các em phân biệt các hình nốt). + Đọc lời ca theo tiết tấu (Không đọc nhạc mà thay vào đó đọc lời ca theo tiết tấu, điều này tạo nên sự thú vị ngoài mong đợi trong tiết TĐN). c. Hiệu quả từ trò chơi: - Khi áp dụng trò chơi này vào dạy TĐN, tôi thấy các em dần dần đã thấy tự tin hơn khi vỗ tiết tấu, không e dè, sợ sai như trước. - Khi giáo viên tổ chức trò chơi thi đua các học sinh trong lớp, việc học vỗ tiết tấu sẽ không còn nhàm chán, các em sẽ chủ động hơn trong quá trình học tập. Qua đó việc học TĐN của các em sẽ trở nên dễ dàng, vui vẻ hơn nhiều. - Trong quá trình chơi, các em sẽ nhìn tiết tấu trong bài, qua đó rèn kỹ năng nhìn hình nốt trong bản nhạc, việc này còn giúp ích cho các em đọc chính xác, biết thể hiện tốt bản nhạc. 16 1.5. Trò chơi “Đồng diễn nốt nhạc”. a. Giới thiệu trò chơi: - Trò chơi giúp học sinh phát triển kỹ năng nghe cao độ và phản xạ nhanh. - Cách chơi: + Chọn một học sinh A làm nốt nhạc (nốt Đô, Rê, Mi ) bất kỳ để làm chuẩn. + Giáo viên chọn 2 nhóm học sinh A và B mỗi nhóm từ 3 đến 5 em đứng 2 bên của bạn A đóng vai nốt nhạc mà cô giáo đã chọn. + Giáo viên đàn bất kỳ 1 nốt nhạc nào đó thì 2 nhóm A và B phải nhanh chóng đi lên hoặc đi xuống so với bạn A, tương ứng với cao độ nốt nhạc cao hay thấp so với nốt nhạc làm chuẩn. + Nhóm nào đồng đều và chính xác thì nhóm đấy dành chiến thắng. b. Cách áp dụng trò chơi vào bài dạy: - Trò chơi “Đồng diễn nốt nhạc” giáo viên có thể linh hoạt áp dụng với tất cả các tiết dạy TĐN trong chương trình âm nhạc lớp 6, 7, 8, 9. - Chú ý: Để trò chơi phát huy được hiệu quả cao thì người giáo viên nên dựa vào cao độ của bài, dựa vào nốt nhạc thấp nhất và cao nhất của bài để chọn nốt nhạc làm chuẩn hợp lí. * Ví dụ minh họa cho bài TĐN số 6 –Lớp 8: 17 Với bài TĐN này giáo viên xác định cao độ của bài có nốt thấp nhấp là nốt Son: Nốt cao nhất là nốt La: - Giáo viên chọn 1 bạn làm nốt Đô và đàn nhiều lần cho học sinh nghe để xác định cao độ làm chuẩn. - Lấy nốt Đô này làm chuẩn, bạn đứng trung tâm gọi là bạn “Đô” - Giáo viên gọi 2 nhóm mỗi nhóm 5 người đứng 2 bên trái và phải của bạn nốt Đô, phải đứng thẳng hàng ngang với nhau. Khi cả lớp hô vang: “Tiết mục đồng diễn của các nốt nhạc bắt đầu!” thì giáo viên bắt đầu đàn: Giáo viên đàn nốt Son: Thì tất cả các bạn phải di chuyển lên trên bạn “Đô” vì nốt son có cao độ cao hơn nốt “Đô” làm chuẩn. Tương tự như vậy giáo viên đàn nốt “Si” Lúc này các em lại phải nhanh chóng lùi về dưới bạn “Đô”. 18 - Giáo viên đàn nốt “Rê” Các em lại bước lên trên của bạn “Đô” Tương tự nhu vậy giáo viên đàn các nốt nhạc có trong bài TĐN để cho các em chơi trò chơi: Nốt “Mi”: Học sinh bước lên trên bạn “Đô” - Nốt “Fa”: Học sinh bước tiếp lên trên bạn “Đô” - Nốt “Son”: Học sinh lùi về sau bạn “Đô” Cứ như vậy tùy theo thời gian dạy và khả năng của học sinh mà người giáo viên linh hoạt tổ chức trò chơi cho học sinh. Chú ý: Giáo viên có thể đột ngột đánh 1 nốt nhạc rất cao hoặc rất trầm không có trong cao độ của bản nhạc, việc này ngoài giúp phát triển hơn tai nghe của các em mà còn làm cho không khí lớp học thêm sôi nổi. Cuối trò chơi nhóm nào “đồng diễn” đều và đúng nhất nhóm đó dành chiến thắng trong trò chơi “Nốt nhạc đồng diễn”. c. Hiệu quả từ trò chơi: - Tổ chức trò chơi hiệu quả là giúp học sinh vừa ôn được bài học mà vừa được củng cố kỹ năng đọc nhạc. Ở trò chơi này là kỹ năng nghe cao độ của các em. 19 - Tôi thường xuyên tổ chức trò chơi này sau giờ TĐN hoặc trước giờ học TĐN, vừa để củng cố lại bài cũ, vừa phát triển kỹ năng đọc TĐN của học sinh. Tổ chức thường xuyên sẽ mang lại hiệu quả rất cao, học sinh không những phản ứng nhanh nhạy với các âm cao, thấp so với âm chuẩn cô giáo đưa ra trước đó, mà thậm chí nhiều em nghe đàn mà đã có thể đọc được cao độ nốt nhạc một cách chính xác. - Người giáo viên cần lựa chọn trò chơi mọt cách sáng tạo và tổ chức trò chơi linh hoạt trong giờ dạy thì chắc chắn hiệu quả đem lại từ trò chơi là rất lớn, sẽ góp phần cho tiết học thành công và phát triển năng khiếu âm nhạc cho các em học sinh. 7.1.3. Kết quả khi thực hiện giải pháp Môn học âm nhạc ở trường THCS mỗi tuần chỉ có một tiết, thật ít ỏi nhưng các em được làm quen với: Học hát, TĐN, nhạc lý, âm nhạc thường thức là một tác động lớn vào thế giới tinh thần của các em. Với những phương pháp dạy trên, trong những năm qua đối với việc học âm nhạc ở trường, tôi thấy kết quả chất lượng được nâng lên rõ rệt, không chỉ ở phân môn TĐN mà nói chung cả môn học Âm nhạc. Qua quá trình thực hiện tôi rút ra được một số nhận xét chung về kết quả như sau: * Về không khí lớp học: - Lớp học có sử dụng công nghệ thông tin và xen kẽ các trò chơi Âm nhạc vào mỗi phân môn, đặc biệt là TĐN đã làm cho không khí lớp học sôi nổi, và thoải mái, các em thi đua nhau trả lời câu hỏi của GV đưa ra, tự giác xung phong lên trình bày bài trước lớp, đem lại cho các em lòng tự tin, sự hứng thú say mê trong học tập, tình cảm Thầy - trò luôn gần gũi gắn bó. Việc học tốt trong giờ học chính khoá đã giúp HS hoạt động tốt trong các hoạt động ngoại khoá. - 100% các em yêu thích môn học, mong muốn tới giờ học Âm nhạc. - 100% các em hứng thú khi tham gia các trò chơi và muốn được chơi. - Các em tiếp thu bài nhanh, giờ học rất sinh động và lôi cuốn học sinh. - Các em rất mạnh dạn tự tin trước tập thể. - Qua các giờ học Âm nhạc đã phát hiện thêm những em có năng khiếu Âm nhạc đưa vào đội văn nghệ của nhà trường. 20
File đính kèm:
ren_ky_nang_tap_doc_nhac_cho_hoc_sinh_lop_6_lop_7_qua_mot_so.pdf
