Bài giảng Ngữ văn 7 - Bài 5: Sắc màu trăm miền

 BÀI 5: SẮC MÀU TRĂM MIỀN
“Tôi yêu cuộc đời, yêu hành tinh tôi ở yêu đến tửng góc nhỏ 
khắp gần xa.”
 (Ra-xun Gam-da-tốp) KHỞI ĐỘNG
Yêu cầu nghe bài hát và tìm câu văn sử dụng 
so sánh, nhân hoá? KHỞI ĐỘNG
 Tìm ít nhất một câu văn có sử dụng so sánh và một câu 
 văn nhân hoá có trong bài hát? 
Đáp án.
 *Câu văn nhân hoá: Này chú chim non nho nhỏ.
 *Câu văn so sánh: Cất tiếng hát líu lo như muốn ngỏ. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
I. ÔN TẬP LÍ THUYẾT 2. Các biện pháp tu từ đã học:
 1. Dấu câu đã học: Kể-So tên sánh các dấu câu đã học?
 Nêu-Nhân công hoá dụng của dấu gạch ngang?
 -Dấu chấm -Ẩn dụ
 -Dấu chấm phẩy Kể-Hoán tên dụcác biện pháp tu từ đã học?
 -Dấu gạch ngang -Điệp ngữ
 -Dấu ngoặc đơn
 -Dấu ngoặc kép
 - 
*Dấu gạch ngang:
+ Thường được đặt ở đầu dòng để đánh dấu 
lời nói của nhân vật hoặc để liệt kê. 
+ Đặt ở giữa câu để đánh dấu bộ phận chú 
thích, giải thích trong câu.
+ Nối các từ trong một liên danh. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
 Nối các phần A, B sao cho phù hợp ? 
 B
 A
 So sánh 1-b a.Là lặp lại từ ngữ để nhấn 
1.So sánh mạnh, khẳng định, liệt kê
 b.Là đối chiếu sự vật, sự việc này 
2.Nhân hoá 2- c với sự vật, sự việc khác có nét 
 tương đồng để tăng sức gợi hình, 
 gợi cảm cho sự diễn đạt
 c.Gắn cho đồ vật, cầy cối, con vật,... 
3.Điệp ngữ 3-a những đặc điểm, thuộc tính của 
 người, nhằm làm cho đối tượng 
 được miêu tả gần gũi, sinh động THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
I. ÔN TẬP LÍ THUYẾT 2. Các biện pháp tu từ đã học:
 1. Dấu câu đã học: -So sánh
 -Nhân hoá
 -Dấu chấm -Ẩn dụ
 -Dấu chấm phẩy -Hoán dụ
 -Dấu gạch ngang -Điệp ngữ
 -Dấu ngoặc đơn
 -Dấu ngoặc kép +so sánh: đối chiếu sự vật, sự việc này với 
 - sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để 
 tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt)
*
 Dấu gạch ngang: +Nhân hoá: gắn cho đồ vật, cầy cối, con 
 hường được đặt u dòng để đánh dấu 
+ T ở đầ vật,... những đặc điểm, thuộc tính của người, 
lời nói của nhân vật hoặc để liệt kê. nhằm làm cho đối tượng được miêu tả gần 
 ặt ở giữa câu để đánh dấu bộ phận chú 
+ Đ gũi, sinh động
thích, giải thích trong cầu. + Điệp ngữ : lặp lại từ ngữ để nhấn mạnh, 
 ối các từ trong một liên danh.
+ N khẳng định, liệt kê,... THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. THỰC HÀNH (1) Nêu công dụng của dấu gạch ngang 
Bài tập 1: Đọc hai câu văn sau và thực trong các câu văn trên.?
hiện những yêu cầu bên dưới: (2)Theo em. nếu không có các cụm từ 
a.Mùa xuân của tôi- mùa xuân Bắc Việt, được tách ra bởi dấu gạch ngang thì nội 
mùa xuân của Hà Nội là mùa xuân có dung của những câu văn trên sẽ thay đổi 
mưa riêu riêu, gió lành lạnh, có tiếng như thế nào? 
nhạn kêu trong đêm xanh, có tiếng trống 
chèo vọng lại từ nhừng thôn xóm xa xa. Đáp án.
có câu hát huê tình của cô gái đẹp như 
thơ mộng... 1. Hai dấu gạch ngang (câu a) và phần sau 
 dấu gạch ngang (câu b) đánh dấu bộ phận 
b.Đẹp quá đi. mùa xuân ơi- mùa xuân giải thích, chú thích 
 2- Nếu bỏ các cụm từ tách ra từ dấu gạch 
của Hà Nội thân yêu, của Bắc Việt ngang thì ý nghĩa của câu sẽ không đầy 
thương mến. đủ. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
II. THỰC HÀNH 
Bài tập 2: Chỉ ra biện pháp tu từ so sánh Đáp án.
trong các câu sau. Cho biết điểm tương 
đồng giữa các đối tượng được so sánh với Cặp so sánh đôi mày ai - trăng mới in 
nhau trong mỗi trường hợp và nêu ý nghĩa ngần(phần a) chỉ sự thanh tần, tươi trẻ, 
của sự tương đồng đó? dịu dàng; trời sáng lung linh - ngọc (phần 
 b)chỉ vẻ đẹp của ánh sáng trong, thanh 
a.Tôi yêu sông xanh, núi tím: tôi yêu đôi mày khiết, có sắc màu ảo diệu. Chính sự tương 
ai như trăng mới in ngần và tôi cũng xây đổng này sẽ tạo ra hiệu quả thẩm mĩ cho 
mộng ước mơ. nhưng yêu nhất mùa xuân câu văn. Ở đây, nhà văn bộc lộ tài năng 
không phải là vi thế. sáng tạo qua việc tạo ra những liên tưởng 
 bất ngờ, kết nối những sự vật tưởng như 
b.Cuối tháng Giêng có những đêm không rất khác nhau.
mưa, trời sáng lung linh như ngọc, chỉ chừng 
mười giờ tối thì trăng mọc cao lên đỉnh đầu. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
 II. THỰC HÀNH Bài tập 4: Hãy chỉ ra biện pháp tu từ 
 Bài tập 3: Hãy chỉ ra biện pháp tu từ được dùng trong các câu văn sau và 
 được dùng trong các câu văn sau và nêu tác dụng của chúng:
 nêu tác dụng của chúng: c. Ai bảo được non đừng thương nước, 
 bướm đừng thương hoa, trăng đừng 
a. Chàng trai kia yêu mùa xuân, 
 thương gió; ai cấm được trai thương 
phải chăng là tại lúc đôi mùa giao gái, ai cấm được mẹ yêu con, ai cấm 
tiễn nhau, chàng tưởng như nghe được cô gái còn son nhớ chổng thi mới 
thấy đồi núi chuyển mình, sông hồ hết được người mê luyến mùa xuân.
rung động trong cuộc đổi thay 
thường xuyên của cuộc đời? Nhóm 1: câu a bài 3
 Nhóm 2: câu b bài 3
b. Trên giàn hoa lí, vài con ong Nhóm 3: câu c bài 4
siêng năng đã bay đi kiếm nhị hoa. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
 II. THỰC HÀNH Đáp án.
 Bài tập 3,4: Hãy chỉ ra biện pháp tu từ a,b.Những cụm từ chứa biện pháp tu từ 
 được dùng trong các câu văn sau và nhân hoá trong hai cầu văn :đôi mùa giao 
 nêu tác dụng của chúng: tiễn nhau, đồi núi chuyển mình, sông hồ rung 
a. Chàng trai kia yêu mùa xuân, phải chăng động, vài con ong siêng năng. 
là tại lúc đôi mùa giao tiễn nhau, chàng +Tác dụng: thể hiện những rung động của 
tưởng như nghe thấy đồi núi chuyển mình, nhà văn lan toả vào cảnh vật, thiên nhiên 
sông hồ rung động trong cuộc đổi thay phóng chiếu nội tâm con người.
thường xuyên của cuộc đời? c.Biện pháp tu từ điệp ngữ ở những cụm 
 từ in đậm và ở những cụm từ khác như 
b. Trên giàn hoa lí, vài con ong siêng năng “đừng thương”,
đã bay đi kiếm nhị hoa. Tác dụng của biện pháp tu từ điệp ngữ: 
 +Tao nhịp điệu câu văn 
c. Ai bảo được non đừng thương nước, bướm 
 +Trong việc tạo cảm xúc cho người đọc: 
đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai 
 Nhấn mạnh tình yêu mùa xuân tha thiết của 
cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ 
 tác giả và khẳng định tình yêu mùa xuân 
yêu con, ai cấm được cô gái còn son nhớ 
 luôn là tình cảm không thể thiếu trong mỗi 
chổng thì mới hết được người mê luyến mùa 
 người
xuân. THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
 Bài 5.Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau và cho biết 
 cách so sánh trong câu này có gì khác so với cách so sánh trong những câu văn ở 
 bài tập 2: (THẢO LUẬN NHÓM BÀN)
 Nhựa sống ở trong người căng lên như máu cũng căng lên trong lộc của loài nai, 
 như mầm non của cây cối, nằm im mãi không chịu được, phải trỗi ra thành những cái 
 lá nhỏ ti ti giơ tay vẫy những cặp uyên ương đứng cạnh.
 Đáp án.
 -Đây là biện pháp so sánh tầng bậc. Vế một là một cảm giác: nhựa sống ở trong 
người căng lên (hoàn toàn trừu tượng). Vế hai là hai hiện tượng: máu cũng căng lên 
trong lộc của loài nai (cũng trừu tượng nhưng còn có hình ảnh lộc nai để hình dung), 
mầm non của cầy cối trỗi ra thành những cái lá nhỏ tí ti (dễ hình dung). 
 -Tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu này: Gợi lên sự tươi trẻ và nhiệt 
huyết và tình yêu tha thiết trong tâm hồn tác giả và những người yêu mùa xuân.
 -Sự khác nhau : cách so sánh 1 - 1 ở bài tập 2 là so sánh giữa hai sự vật , chỉ có 
một vế so sánh. ở bài tập này là cách so sánh tầng bậc: Bài tập này có nhiều vế so sánh, 
làm cho đối tượng được so sánh hiện lên đa dạng, phong phú, sâu sắc hơn. Nhạc nền Dấu gạch gang trong câu sau có tác dụng gì ?
 01 Tuyến đường Hà Nội- Hải Phòng là tuyến đường giao thông quan 
 trọng của cả nước.
Âm thanh 
khi chọn Đúng
 Nối các từ trong một 
 Liệt kê
Âm thanh liên danh
khi chọn Sai
 Đánh dấu lời nói 
 Đánh dấu phần chú 
 trực tiếp của nhân 
 thích, giải thích
 vật Dấu gạch gang trong câu sau có tác 
03 dụng gì ?
 Hà-Lớp trưởng 7A- học rất giỏi
Nối các từ trong 
 Liệt kê
 một liên danh
Đánh dấu phần Đánh dấu lời 
chú thích, giải nói trực tiếp của 
 thích nhân vật Câu văn sau sử dụng biện pháp tu từ gì ?
 02
 Bàng non khúc khích cười đùa với gió
Âm thanh 
khi chọn Đúng
 So sánh Nhân hoá
Âm thanh 
khi chọn Sai
 Điệp ngữ Ẩn dụ 01 Có bạn cho rằng trong câu: “Cây gạo sừng sững như một tháp 
 đèn khổng lồ” là sử dụng so sánh. Theo em đúng hay sai?
Âm thanh 
khi chọn Đúng
Âm thanh 
khi chọn Sai
 Đúng Sai