Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi

 CHUYÊN ĐỀ
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) các môn văn hóa là một công tác mũi nhọn của 
trường trong việc tạo nguồn lực, bồi dưỡng nhân tài
Bồi dưỡng học sinh giỏi có tác dụng thiết thực trong việc nâng cao trình độ chuyên môn 
nghiệp vụ của đội ngũ các thầy cô giáo, nâng cao thành tích của nhà trường, tạo ra động 
lực trong học tập cho học sinh.
Do đó, việc cần làm là phải tìm ra các giải pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng, số 
lượng học sinh giỏi trong các kỳ thi học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh. Đó là điều mà tôi 
muốn chia sẻ trong chuyên đề “MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG 
BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI”
I. THỰC TRẠNG.
1. Thuận lợi:
- Được sự chỉ đạo, quan tâm sâu sát và kịp thời của BGH, có những kế hoạch cụ thể, lâu 
dài trong công việc bồi dưỡng HSG.
- Trường có cơ sở vật chất khá khang trang, trang thiết bị phục vụ tương đối đầy đủ giúp 
cho việc dạy và học đạt kết quả tốt.
- Giáo viên có trình độ chuyên môn vững vàng.
2. Khó khăn:
- Giáo viên bồi dưỡng kinh nghiệm còn ít, chưa có kinh nghiệm trong khâu chuẩn bị nội 
dung, đề cương ôn luyện cho học sinh.
- Đa số giáo viên dạy bồi dưỡng vừa phải bảo đảm chất lượng đại trà, vừa phải hoàn 
thành chỉ tiêu chất lượng mũi nhọn và công tác kiêm nhiệm do đó cường độ làm việc 
quá tải và việc đầu tư cho công tác bồi dưỡng HSG cũng có phần bị hạn chế. - Giáo viên dạy bồi dưỡng đều phải tự soạn chương trình dạy, theo kinh nghiệm của bản 
thân, theo chủ quan, tự nghiên cứu, tự sưu tầm tài liệu.
- Học sinh học chương trình chính khóa phải học quá nhiều môn, lại phải học thêm 
những môn khác, cộng thêm chương trình bồi dưỡng HSG nên rất hạn chế về thời gian 
tự học nên các em đầu tư ít thời gian cho việc học bồi dưỡng HSG, do đó kết quả không 
cao là điều tất yếu.
- Đa phần tâm lý của phụ huynh đều hướng con em của mình đầu tư vào các môn dự 
thi cuối cấp nên các em không muốn tham gia đội tuyển HSG.
II. GIẢI PHÁP.
1. Về kế hoạch bồi dưỡng:
 a. Đối với Ban giám hiệu:
- Cần phải phân công chuyên môn một cách hợp lý, lựa chọn giáo viên có năng lực 
chuyên môn giỏi, có kinh nghiệm, tinh thần trách nhiệm, cố gắng phân công theo hướng 
ổn định để phát huy kinh nghiệm của giáo viên.
 - Cần tạo mọi điều kiện cho giáo viên tham gia các lớp học tập nâng cao trình độ 
chuyên môn nghiệp vụ.
 - Việc lựa chọn đội tuyển cần tiến hành ngay sau khi kết thúc năm học thông qua 
việc trao đổi với giáo viên giảng dạy trước đó để lựa chọn những em có khả năng, tư 
chất, trí tuệ, lòng đam mê vào đội tuyển, làm nguồn cho năm học kế tiếp.
 -Thông qua giáo viên chủ nhiệm định hướng, sự thỏa thuận của giáo viên bồi 
dưỡng ở các đội tuyển để tránh tình trạng chồng chéo giữa môn này với môn kia.
- Để chương trình BDHSG có hiệu quả thì nhà trường cần có kế hoạch BDHSG ngay trong 
hè, liên tục và đều đặn, không dồn ép ở tháng cuối trước khi thi.
 b. Đối với giáo viên dạy bồi dưỡng:
Qua một thời gian tham gia công tác bồi dưỡng HSG, tôi nhận thấy để nâng cao chất 
lượng trong công tác này cần thực hiện tốt những công việc sau đây: - Muốn có HSG thì người thầy phải có tâm và có tầm vì thế người thầy phải luôn luôn có 
ý thức tự rèn luyện, tích lũy tri thức và kinh nghiệm, trau dồi chuyên môn, luôn xứng 
đáng là “người dẫn đường tin cậy” cho học sinh noi theo. Phải thường xuyên tìm tòi các 
tư liệu, có kiến thức nâng cao trên các phương tiện, đặc biệt là trên mạng internet. Lựa 
chọn trang Web nào hữu ích nhất, tiện dụng nhất, tác giả nào hay có các chuyên đề hay, 
khả quan nhất để sưu tầm tài liệu 
 - Trong công tác BDHSG khâu đầu tiên là khâu tuyển chọn học sinh khâu này rất 
quan trọng.
 - Bước tiếp theo, sau khi lựa chọn được học sinh, chúng ta lập kế hoạch cho HS và 
cho mình một cách cụ thể tránh tình trạng thích đâu dạy đó. Dạy theo chuyên đề là biện 
pháp mà tổ chúng tôi thấy đó là hữu hiệu nhất mà tôi sử dụng.
 - Nắm vững phương châm: dạy chắc cơ bản rồi mới nâng cao - Thông qua những 
bài luyện cụ thể để dạy phương pháp tư duy - dạy kiểu dạng bài có quy luật trước, loại 
bài có tính đơn lẻ, đặc biệt sau.
 - Để giải được các bài toán dành cho học sinh giỏi, học sinh cần phải hiểu kiến thức 
một cách cơ bản, hệ thống, vững chắc, sâu sắc và có khả năng vận dụng linh hoạt.
 - Lý do phải dạy theo nhưng phương châm nêu trên:
+ Dạy chắc cơ bản trước rồi mới nâng cao: Các bài cơ bản là những bài dễ, chỉ liên quan 
đến một hoặc vài loại kiến thức kỹ năng, cần phải luyện tập nắm vững từng loại trước 
đã. Sau đó mới nâng cao dần những bài tổng hợp nhiều loại kiến thức, học sinh đã nắm 
vững từng loại sẽ dễ dàng nhận ra và giải quyết được. Đối với học sinh giỏi bước này có 
thể làm nhanh, hoặc cho tự làm nhưng phải kiểm tra, biết nắm chắc cơ bản rồi mới nâng 
cao, nếu bỏ qua bước này trình độ của học sinh sẽ không ổn định và không vững chắc.
+ Mỗi loại cần thông qua một hoặc hai bài điển hình, quan trọng là phải rút ra phương 
pháp rồi cho thêm một số bài cho học sinh tự vận dụng cho thành thạo phương pháp, 
cần kiểm tra thẩm định xem học sinh đã nắm chắc chắn chưa, nếu chưa chắc chắn cần 
phải củng cố đến khi được mới thôi. + Hầu hết các bài đều có thể quy về một loại nào đó cùng nhiều bài khác có quy tắc giải 
chung, đó là phổ biến: mỗi loại bài toán có một loại nguyên tắc, cứ xác định đúng loại 
bài, sử dụng đúng nguyên tắc là giải quyết được. Nhưng cá biệt có một ít bài không theo 
những nguyên tắc chung, thuộc những tình huống cá biệt, có thể sử dụng những cách 
riêng, thường không rõ quy luật, nhưng giải quyết nhanh. Cần phải coi trọng loại bài có 
nguyên tắc là chính. Loại sau chỉ nên giới thiệu sau khi đã học kỹ loại trên, vì loại đó học 
bài nào chỉ biết bài đó mà không áp dụng cho nhiều bài khác được.
 - Nên tránh:
+ Một số giáo viên mới bồi dưỡng học sinh giỏi, thường hay nôn nóng, bỏ qua bước làm 
chắc cơ bản, cho ngay bài khó, học sinh mới đầu đã gặp ngay một “mớ bòng bong”, 
không nhận ra và ghi nhớ được từng đơn vị kiến thức kỹ năng, kết quả là không định 
hình được phương pháp từ đơn giản đến phức tạp, càng học càng hoang mang.
+ Một số lại coi những bài đơn lẻ không có quy luật chung là quan trọng, cho học sinh 
làm nhiều hơn và trước những bài có nguyên tắc chung (coi những bài đó mới là “thông 
minh”), kết quả là học sinh bị rối loạn, không học được phương pháp tư duy theo kiểu 
đúng đắn khoa học và thông thường là: mỗi loại sự việc có một nguyên tắc giải quyết, 
chỉ cần nắm vững một số nguyên tắc là giải quyết được hầu hết các sự việc.
 - Cuối cùng là công tác kiểm tra kiến thức sau mỗi chủ đề để nắm chắc khả năng 
tiếp thu, vận dụng của các em từ đó các em rút ra được những sai sót mà sửa chữa, GV 
cũng có kế hoạch bù đắp những lỗ hỏng (nếu có).
c. Đối với học sinh:
- Phải nhận thức đúng về tầm quan trọng của học tập.
- Phải yêu thích môn học, say mê trong học tập và ham học hỏi.
- Phải cần cù tích luỹ và chăm chỉ rèn luyện, ngoài đọc sách giáo khoa, học sinh cần đọc 
thêm sách tham khảo và tài liệu khác.
d. Đối với phụ huynh:
- Quan tâm tạo điều kiện, động viên tích cực con em học tập tốt hơn. - Trang bị đầy đủ dụng cụ học tập.
- Thường xuyên liên lạc với giáo viên, nhà trường để nắm tình hình học tập của con 
mình.
2. Về nội dung bồi dưỡng:
- Nội dung bồi dưỡng phải được dựa theo chương trình sách giáo khoa từ lớp 6 đến lớp 
9 có nâng cao kiến thức trong từng phần học.
- Trong quá trình bồi dưỡng cần lưu ý những vấn đề sau:
 + Biên soạn chương trình, nội dung bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể, chi tiết cho từng 
khối, lớp, về từng mảng kiến thức rèn luyện các kỹ năng theo số tiết quy định nhất định 
và nhất thiết phải bồi dưỡng theo quy trình từ thấp đến cao, từ dễ đến khó để các em 
HS bắt nhịp dần.
+ Xác định rõ trọng tâm kiến thức giảng dạy cho từng khối lớp để tránh trùng lập. 
Chương trình bồi dưỡng cần có sự liên thông trong suốt 4 năm liền (từ lớp 6 đến lớp 9 
)
3. Phương pháp bồi dưỡng:
- Có nhiều phương pháp có thể sử dụng trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn 
Sinh học như : đặt vấn đề, đàm thoại ... nhưng theo tôi phương pháp: "ĐẶT VẤN ĐỀ" để 
học sinh tự tìm tòi, phát hiện được vấn đề dưới sự hỗ trợ của GV là có hiệu quả hơn cả.
 Sở dĩ tôi chọn phương pháp này là do nhiều nguyên nhân:
 - Là học sinh giỏi, ít nhiều các em đã có sẵn một số vốn kiến thức và kĩ năng nhất 
định, trên cơ sở đó phương pháp này sẽ nhằm phát triển thêm ở các em khả năng tư 
duy và năng lực nghiên cứu cũng như các kĩ năng cần thiết khác.
 - Qua việc tự học, tự mình chủ động tìm tòi phát hiện ra kiến thức các em càng 
thêm vững tin ở chính mình càng hứng thú và say mê hơn trong học tập nhờ thế các em 
sẽ thành công.
 4. Tài liệu bồi dưỡng: - GV Sưu tầm các bộ đề thi các cấp trong tỉnh nhà và các tỉnh khác thông qua công nghệ 
thông tin nhằm giúp các em tiếp xúc làm quen với các dạng đề, luôn tìm đọc, tham 
khảo các tài liệu hay để hướng cho học sinh.
- Giáo viên hướng dẫn học sinh các tài liệu, sách vở, băng đĩa phù hợp với trình độ của 
các em để tự rèn luyện thêm ở nhà. Đồng thời cung cấp hoặc giới thiệu các địa chỉ trên 
mạng để học sinh có thể tự học, tự nghiên cứu, bổ sung kiến thức.
 III. HIỆU QUẢ.
 Qua các kết quả bồi dưỡng HSG các năm gần đây nhìn chung kết quả đạt được số 
lượng đạt giải cấp huyện, cấp tỉnh còn thấp
 IV. KẾT LUẬN.
 1. Bài học kinh nghiệm.
 Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi các môn văn hóa nói chung và bồi dưỡng học 
sinh giỏi môn Sinh học nói riêng phải nói là khâu mũi nhọn của từng đơn vị trường học 
góp phần nâng cao uy tín của trường và của ngay bản thân người giáo viên trực tiếp 
giảng dạy.
Muốn bồi dưỡng học sinh giỏi đạt kết quả cao chúng ta cần lưu ý một số vấn đề sau:
+ Giáo viên dạy bồi dưỡng phải có tài liệu tham khảo nhiều.
+ Giáo viên phải có tinh thần trách nhiệm cao đối với nhiệm vụ được giao.
+ Lãnh đạo nhà trường phải luôn quan tâm và tạo mọi điều kiện tốt nhất, để giáo viên 
có thời gian gian đầu tư nghiêm cứu sách giáo khao thêm kiến thức để bồi dưỡng học 
sinh. 
Tôi nghĩ rằng Người thầy giáo có vai trò hướng dẫn chỉ đường cho các em, còn các em 
HS có vai trò quyết định trực tiếp đối với kết quả của mình. Kết quả công tác bồi dưỡng 
học sinh giỏi có đạt hay không, điều đó còn phụ thuộc rất lớn ở các em học HS. Việc bồi 
dưỡng học sinh giỏi giống như chúng ta ươm một mầm non. Nếu chúng ta biết rào, biết 
thường xuyên chăm sóc, vun xới thì mầm non sẽ xanh tốt, phát triển. 2. Kiến nghi, đề xuất.
- Để hỗ trợ cho công tác bồi dưỡng HSG có hiệu quả, các bộ phận gián tiếp như: ban 
giám hiệu,GV bộ môn, giáo viên chủ nhiệm cũng cần quan tâm đặc biệt và có những 
biện pháp hỗ trợ đúng mức như: tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia bồi 
dưỡng. Ví dụ: giảm bớt tiết, bớt công tác kiêm nghiệm, bồi dưỡng thỏa đáng cho giáo 
viên, có chế độ ưu tiên khuyến khích đối với học sinh đạt giải; tuyên dương khen thưởng 
kịp thời đối với các giáo viên và học sinh đạt thành tích; quan tâm theo dõi và đáp ứng 
các nhu cầu chính đáng của giáo viên và học sinh về phòng học, ; phải xem đây là một 
nhiệm vụ chiến lược cần đầu tư lâu dài.
 - Tổ chức các buổi chuyên đề để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm bồi dưỡng từ các môn 
có nhiều học sinh giỏi, đạt thành tích cao trong hội thi.
 - Trên đây là thực trạng, kinh nghiệm và giải pháp về công tác bồi dưỡng học sinh 
giỏi của bản thân tôi. Rất mong được sự đóng góp của các quý thầy, cô. Xin chân thành 
cám ơn!